Onzichtbare Parels
Een openhartig gesprek over moederschap, zorg, systemen die niet altijd meebewegen, en de kleine lichtpuntjes die pas zichtbaar worden als je er met aandacht naar kijkt.
Wanneer wist je: dit verhaal moet niet alleen in mij blijven, maar moet een boek worden?
Tijdens een training die ik gaf voor ouders en professionals. Ik las een van mijn zelfgeschreven verhalen voor over onze zoektocht als ouders met onze zoon. Een moeder was ontroerd, zoveel herkenning. Ze zei: “Je moet een boek schrijven. Zoveel ouders willen jouw verhalen horen.”
Dat moment bleef in me hangen. Want ze zei niet alleen: schrijf een boek. Ze zei ook: je bent niet de enige. En dat is precies wat ik zelf zo hard had willen horen.
De titel Onzichtbare Parels klinkt zacht, terwijl het boek over een behoorlijk rauwe werkelijkheid gaat. Wat zijn voor jou die parels, en waarom zijn ze vaak onzichtbaar?
De parels zitten voor mij op twee plekken.
De eerste zijn de kleine momenten in ons gezin. Toen vliegen niet meer lukte door de angst van mijn zoon, bedachten we een avontuurlijke kanovakantie. Toen het als gezin moeilijk was, zochten we manieren om toch beide kinderen de aandacht te geven die ze verdienen. Het armbandje dat mijn zoon voor me maakte, met het woord schrijver erop. De moederdagkaart met lieve woorden. Mijn dochter die voor haar opleiding een van mijn verhalen in een theatervoorstelling opvoerde. Een kaartje van een mede-moeder op een heel moeilijk moment, iemand die het echt begrijpt, zonder uitleg.
De tweede zijn de tranen. Mijn tranen zijn vaak onzichtbaar. Niemand ziet onze worsteling, onze zoektocht. Ik houd ze vaak in, want we moeten door. We moeten volhouden.
Ze zijn onzichtbaar omdat als je kind in de put zit, je zelf ook in de put zit. Er hangt een donderwolk boven je. Je bent aan het overleven en dan is het haast onmogelijk om te zien wat er wél lukt. Door te schrijven heb ik er weer een lampje op geschenen. Kwamen ze weer boven drijven, die kleine lichtpuntjes. Dat is wat schrijven voor mij heeft gedaan.
Je schrijft over het perfecte plaatje van moederschap. Wanneer begon dat plaatje voor jou te barsten?
Meteen al na de geboorte van mijn eerste kind. Hij was een huilbaby, en ik voelde me direct onzeker. De twijfels sloegen toe. Kan ik dit wel? Ik had het me anders voorgesteld. Ik had een beeld van mezelf als moeder, van hoe het zou gaan. En dat beeld klopte al gelijk niet.
De barsten werden groter met elke zorg die erbij kwam. Langzaam, maar gestaag.
De echte grote barst kwam toen hij in groep 7 depressief werd. Vanaf dat moment kon ik me geen ideaalbeelden meer veroorloven. Alles wat ik dacht te weten over goed moederschap, ik moest het loslaten. Niet omdat ik het wilde, maar omdat er geen ruimte meer voor was. Het enige wat telde was dat mijn zoon bleef leven.
De dromen, de verwachtingen, het plaatje, ze werden niet minder belangrijk omdat ik ze had losgelaten. Ze werden minder belangrijk omdat er iets veel groters voor in de plaats kwam.
Wat doet het met je als moeder wanneer je kind vastloopt, maar de systemen om hem heen niet meebewegen?
Het maakt heel verdrietig. En wanhopig. Iedereen wil het beste voor zijn kind, dat diegene gelukkig wordt, een fijn leven heeft. Als je ziet dat je kind het niet redt en hulp nodig heeft, en die hulp komt niet, dan word je ook boos. Dan ga je vechten. Want als jij het niet doet, wie doet het dan?
Waar faalt het systeem volgens jou het vaakst bij luisteren, bij snelheid, bij maatwerk of bij verantwoordelijkheid?
Drie van de vier die je noemt, denk ik: luisteren, maatwerk en verantwoordelijkheid. Maar het belangrijkste is luisteren. Luisteren naar het kind, naar de ouders. Wat is er nodig? Gewoon even luisteren, er zijn, samen stilstaan. Luisteren zonder oordeel.
Dat klinkt misschien simpel. Maar het is precies wat er zo vaak ontbreekt.
Hoe voorkom je dat ouders de schuld krijgen van problemen die ontstaan doordat hulp te laat of niet passend komt?
Dat is moeilijk te voorkomen, denk ik, want je voelt je als ouder al heel snel schuldig. Dat herken ik zelf ook. Wat had ik anders kunnen doen? Ik kan daar duizend antwoorden op bedenken. Ik zeg het ook wel eens hardop: als ik de tijd terug kon draaien, zou ik andere keuzes maken.
Maar dan probeer ik het ook te nuanceren. Als ouder doe je wat je op dat moment denkt dat het beste is. Dat is niet niets. Dat verdient erkenning.
Het zou zorg en onderwijs sieren als ze dat vaker ook zouden kunnen zeggen: we hebben dit niet goed gedaan, we hadden anders moeten luisteren. Die eerlijkheid helpt ouders meer dan mensen denken. Ouders moeten steeds weer horen: je hebt geen schuld. Je deed wat je dacht dat goed was. We dragen dit samen.
Je oudste zoon verloor de wil om te leven. Hoe vind je woorden voor iets zo groots, zonder het kleiner of mooier te maken dan het was?
Dat is heel moeilijk. Vaak is het makkelijker om er niet over te praten of het te bagatelliseren. Terwijl het juist zo belangrijk is om het te benoemen. Om erover te praten. En dat mensen dan echt luisteren.
Ik heb geprobeerd het in het boek zo te schrijven zoals het was. Onverbloemd, niet opgelost. Gewoon: zo was het.
Wat zou je willen dat professionals in zorg en onderwijs na het lezen van dit boek niet meer kunnen níét-zien?
Dat elk kind uniek is en elke ouder ook. Dat iedereen iets anders nodig heeft om te groeien en te bloeien.
En dat ze ouders serieus nemen. Als het ‘probleem’ niet zichtbaar is voor hen, betekent dat niet dat het er niet is. Een kind dat lief is, aangepast, sociaal, dat kind kan het heel moeilijk hebben. Kijk verder dan wat je ziet. Luister naar wat ouders zeggen.
Kun je een goede moeder zijn als je óók voor jezelf kiest?
Ik denk dat het noodzakelijker is dan we durven zeggen. Maar het is zo verdomd lastig. Als je zelf omvalt, wie zorgt er dan voor je kind?
Ik heb het geleerd door mijn boek te schrijven: ik kan een goede moeder zijn én af en toe voor mezelf kiezen. Die twee sluiten elkaar niet uit. Dat was voor mij geen vanzelfsprekende conclusie. Ik moest hem schrijven om hem te geloven.
Wanneer is Onzichtbare Parels voor jou geslaagd?
Als ouders zich herkennen. Ik heb me als ouder zo eenzaam gevoeld, en zo vaak gedacht: doe ik het wel goed? Ik hoop dat ouders door mijn boek te lezen zien dat ze het goed doen. Dat ze niet alleen zijn. Ik wil naast ze staan, in die diepe put.
Daarnaast hoop ik dat professionals anders gaan kijken en luisteren, niet alleen naar wat gezegd wordt, maar ook naar wat ze zien.
En als kers op de taart: meer eerlijke gesprekken over autisme, over genderdiversiteit, over angst en depressie in combinatie met zorg en onderwijs. Vanuit oprechte nieuwsgierigheid. Vanuit alle perspectieven.