Over Uil en Muis
In dit korte interview vertelt Esther van der Ham over het ontstaan van uil en muis, het persoonlijke thema achter het verhaal en de rol van creativiteit in haar leven en werk.
Waar komt de uil vandaan? Hoe is ze ontstaan in je werk?
Ze is aan komen waaien. In mijn tekeningen van de laatste tijd dook steeds weer een uil op, vaak met een klein hoedje. Op een gegeven moment merkte ik: zij wil blijkbaar niet alleen in een losse illustratie blijven wonen. Ze wil een eigen verhaal. Zo is het begonnen.
Het thema van het boek gaat over naar buiten durven komen. Hoe persoonlijk is dat thema voor jou?
Heel persoonlijk. Ik weet hoe het voelt om de deur liever dicht te houden. Om niet zomaar naar buiten te stappen, omdat alles te veel is, te zwaar of te grijs. In het verhaal heeft Egel kleur nodig voor er weer beweging komt, en dat herken ik. Soms heb je iets kleins nodig om weer een begin te maken. Ik denk dat veel mensen dat op hun eigen manier kennen, kinderen én volwassenen. Voor de één is dat rust, voor de ander muziek, een dier, een tekening of iemand die naast je blijft zitten.
Je bent illustrator, auteur én uitgever. Hoe is het om al die rollen tegelijk te vervullen bij je eigen boek?
Het voelt vertrouwd, omdat ik al jaren tussen boeken leef. Maar makkelijk is het niet. Als uitgever kijk ik scherp naar tekst, beeld en opbouw. Bij je eigen werk is dat ingewikkelder, omdat je er zo dicht op zit. Je ziet alles, twijfelt aan alles, en tegelijk moet je ook besluiten nemen. Ik heb mezelf tijdens dit proces regelmatig toestemming moeten geven om het goed genoeg te laten zijn. Anders blijf je schaven en komt het boek nooit bij de drukker terecht.
Je hebt een technische achtergrond, maar ontdekte het expressieve tekenen via creatieve therapie. Wat betekent tekenen nu voor jou?
Tekenen is voor mij geen hobby meer. Het is een manier geworden om te bestaan, om te verwerken en om iets zichtbaar te maken wat anders binnen blijft zitten. Na de geboorte van mijn kinderen raakte ik in een depressie. Via creatieve therapie ontdekte ik dat ik kon tekenen, niet strak of technisch, maar expressief en vrij. Dat heeft veel veranderd. Sindsdien is tekenen niet meer weggegaan. Het hoort bij hoe ik kijk, voel en werk.
Dit boek maakte je tussen ziekenhuisbezoeken door. Wat gaf je de energie om toch door te gaan?
Door mijn chronische pijn, vooral migraine, heb ik veel werkzaamheden moeten afstoten. Tekenen kan ik gelukkig nog wel. Juist daarom is het zo’n belangrijk onderdeel van mijn leven geworden. Juist dit werk gaf me energie. Als het leven zwaar is, zijn het vaak niet de grote oplossingen die je overeind houden, maar de dingen die nog licht en betekenis geven. Voor mij is creatief werk zoiets. Dit boek voelde niet als extra ballast. Eerder als iets wat me steeds weer terugbracht naar mezelf. Ik maakte een mooie, sprookjesachtige wereld waar ik even kon verdwalen en de pijn en zorgen vergeten.
Het boek heeft ook een werkboekdeel achterin. Waarom vond je dat belangrijk?
Omdat het verhaal niet ophoudt bij de laatste bladzijde. De thema’s in dit boek, zoals helpen, geduld hebben, voorzichtig weer een stap zetten, lenen zich voor gesprek. Niet op een zware of ingewikkelde manier, maar juist klein en concreet. Een kind kan iets aanwijzen, een vraag beantwoorden, iets kleuren of tekenen, en zo komt er soms vanzelf een gesprek op gang. Met een ouder, een leerkracht of iemand anders die dichtbij staat. Dat vind ik waardevol. Het maakt het boek meer dan alleen een leesmoment.
Voor wie heb je dit boek gemaakt?
Voor kinderen die zich soms liever een beetje terugtrekken. Kinderen voor wie de wereld niet altijd meteen open voelt. Maar ook voor de volwassenen om hen heen, die wel willen helpen maar niet altijd weten hoe ze dat gesprek moeten beginnen. Ik hoop dat dit boek daarin iets kan betekenen. Geen groot antwoord, maar wel een opening. Soms is dat al genoeg.
Je bent al vijftien jaar uitgever. Wat maakt dit boek anders dan wat je eerder hebt uitgegeven?
Dit boek is anders omdat ik nu niet alleen de uitgever ben, maar ook de maker van alles wat ertussen zit. De tekst, de illustraties, de vormgeving, het geheel. Ik ben gewend om andermans verhalen te begeleiden en zichtbaar te maken. Dit keer leg ik iets van mezelf op tafel. Dat voelt anders. Dichterbij ook. En ja, ook kwetsbaarder. Maar misschien is dat juist waarom dit boek voor mij zoveel betekent.
Wat hoop je dat een kind voelt als het dit boek dichtslaat?
Ik hoop dat een kind voelt: het is niet erg als het soms nog niet lukt. Je hoeft niet altijd meteen dapper of vrolijk te zijn. En ik hoop ook dat het voelt dat er mensen zijn die niet opgeven. Die blijven helpen, blijven zorgen, blijven wachten, zonder te duwen. Tot de deur op een dag misschien een klein stukje opengaat.