Wanneer gewone dingen ineens te veel zijn

Soms is het niet één groot ding dat te veel is. Het is juist de optelsom.
De drukte in een winkel. Het felle licht boven de schappen. Muziek uit een speaker,
een telefoon die afgaat, iemand die net iets te dichtbij staat.

Of het is een verjaardag waar iedereen door elkaar praat. Een klaslokaal aan het einde van
een lange dag. Een scherm dat blijft oplichten. Een vraag die komt terwijl je nog bezig bent
met de vorige.

Dat is wat overprikkeling zo lastig maakt. Het is niet altijd zichtbaar.
En juist daardoor wordt het snel verkeerd begrepen.

Wat overprikkeling kan zijn

Overprikkeling betekent dat er meer binnenkomt dan je op dat moment kunt verwerken.
Geluid, licht, geur, aanraking, beweging, woorden, verwachtingen: alles vraagt iets.
En soms is er geen ruimte meer over.

Dan kan een klein geluid ineens scherp worden. Een gewone vraag voelt als druk.
Een volle kamer is te veel, ook als iedereen vriendelijk is.

Bij sommige mensen gebeurt dit sneller, bijvoorbeeld wanneer prikkels anders worden verwerkt.
Dat kan spelen bij autisme, maar ook bij lichamelijke aandoeningen zoals MS, of bij langdurige
vermoeidheid. Dan is een winkel niet zomaar een winkel. Dan kost gewoon meedoen veel meer
dan een ander kan zien.

Hoe je overprikkeling kunt merken

Overprikkeling begint vaak klein. Woorden komen minder goed binnen. Antwoorden kosten moeite.
Geluiden lijken harder. Licht doet pijn aan je ogen. Iets eenvoudigs kiezen wordt ineens ingewikkeld.

Ook je lichaam kan reageren. Schouders trekken op. Je adem wordt hoger. Gedachten lopen door elkaar.
Het hoofd zegt: stop. Het lichaam zegt: genoeg.

Maar overprikkeling ziet er niet altijd uit als paniek of boosheid. Soms is het juist heel stil.
Iemand zit erbij, knikt nog, maar is vanbinnen al veel verder weg. Er wordt niets gezegd,
juist omdat praten te veel is geworden.

Er zijn ook mensen die zich lang aanpassen. Ze blijven beleefd, blijven zitten,
blijven antwoorden geven. Pas thuis komt de ontlading. Voor de buitenwereld leek het goed te gaan.
Maar het lichaam heeft de hele tijd hard gewerkt.

Het gevoel dat je faalt

Wat overprikkeling extra zwaar maakt, is de schaamte die erbij kan komen.
Je ziet dat anderen het wel lijken te kunnen. Nog even boodschappen doen.
Nog even blijven zitten. Nog even luisteren.

En jij voelt dat het niet meer gaat.

Dan kun je gaan denken dat je je aanstelt. Maar overprikkeling is geen gebrek aan wilskracht.
Het is een grens die bereikt wordt. Niet alles wat zwaar is, maakt lawaai.

Rust is geen luxe

Voor iemand die snel overprikkeld raakt, is rust niet zomaar prettig.
Rust is nodig om weer te kunnen landen.

Dat kan een stille kamer zijn. Een wandeling zonder gesprek. Even geen telefoon.
Minder afspraken op één dag. Een plek waar niemand iets vraagt.
Niet als vlucht, maar als herstel.

Rust wordt soms gezien als terugtrekken uit het leven. Maar soms maakt rust juist mogelijk
dat iemand later weer mee kan doen. Niet groter, niet harder, niet sneller.
Maar op een manier die past.

Wat verhalen kunnen doen

Een verhaal lost overprikkeling niet op. Maar het kan wel woorden geven aan wat iemand voelt.

Een verhaal kan laten zien hoe het is om anders te reageren dan de rest.
Het kan een kind helpen herkennen: ik ben niet raar, mijn hoofd zit vol.
Het kan een volwassene laten voelen: ik hoef dit niet steeds uit te leggen
om serieus genomen te worden.

Juist daar zit vaak de laag onder een verhaal. Niet in de grote gebeurtenis,
maar in dat kleine moment waarop iemand merkt: dit is te veel voor mij.
En misschien mag ik daarnaar luisteren.

Tot slot

Overprikkeling vraagt niet altijd om een grote oplossing. Soms begint het met herkennen
wat er gebeurt. Met minder snel oordelen. Over een kind, over een ander, over jezelf.

Want als gewone dingen te veel binnenkomen, is rust geen aanstellerij.
Dan is rust een manier om weer adem te vinden.